شناخت مخرب چوب یکی از عواملی که چوب را تهدید میکند موریانه چوب و حشرههای چوب خوار هستند. این حشرات از زمان وجود یک درخت تا زمانی که درخت تبدیل به الوارهای چوبی و الوارهای چوبی تبدیل به سازههای چوبی میشوند، ممکن است چوب را مورد حمله قرار دهند. از گذشته تا به امروز اساتید و نجارها سازههایشان مورد هجوم این حشرات موذی قرار میگرفت و آنها هم راهکارهای متفاوتی را برای از بین بردن این حشرات موذی مورد استفاده قرار دادهاند تا مانع از نابودی لوازم چوبی شوند. موریانه ها از لحاظ مشخصات بیولوژیکی و شکل ظاهری شبیه به هم هستند و در رنگهای سفید قهوهای روشن و سیاه دیده میشوند. موریانهها از نور فراری هستند و در هوای آزاد زندگی و رفت و آمد نمیکند. موریانه ها بهصورت دسته جمعی و اغلب در سوراخها و تونلهایی که در چوب یا خاک ایجاد میکند سکونت دارند. موریانهها حشراتی ریز، آرام و بسیار خطرناک هستند چون بهآرامی و بدون جلب توجه انسان ممکن است پایههای یک خانه چوبی را بهکلی ویران کنند و خسارتهای زیادی به بار آورند. موریانهها به سه گروه تقسیم میشوند: موریانههایی که در زیر خاک زندگی میکنند موریانههایی که در چوب خشک زندگی میکنند موریانههایی که در چوبتر زندگی میکنند موریانههایی که در زیر خاک زندگی میکنند نسبت به دو گروه دیگر بسیار خطرناکتر هستند. غذای اصلی این موریانهها عمدتاً چوب است که بهوسیله موریانه های کارگر تأمین میشود این گروه از موریانهها تقریباً به انواع درختان سوزنی برگ و پهن برگ حمله میکنند؛ اما چوبهایی مانند سرخدار، سرو تالاب و برخی از کاجها مانند نراد دوام نسبتاً بالایی نسبت به این حشرات دارند. این موریانهها از طریق مجاری بسیاری که در داخل زمین ایجاد میکند به پایههای ساختمانهای چوبی نفوذ میکنند و به عبارتی اصلیترین بخش ساختمان که پایههای آن است را به نابودی میکشاند. بهطور کلی بیش از ۲۰۰۰ گونه موریانه وجود دارد که حدود ۸۰۰ گونهی آنها چوب خوار هستند در ایران نیز دو گونه موریانه شناخته شده است.
راههای مبارزه با موریانههای چوبخوار
*بهترین روش برای حفاظت از چوب ساختمانهای چوبی بستن راههای مخفی ورود آنها به داخل ساختمان است. به عبارتی باید ساختمان را بهگونهای بسازید که هیچ منفذی برای ورود حشره به داخل ساختمان وجود نداشته باشد. فونداسیون اصلی ساختمان باید از بتن یا مصالحی مانند آجر سنگ یا بلوکهای سیمانی ساخته شود و این مصالح باید برای موریانهها نفوذناپذیر ساخته شود. در صورتی که ساختمان دارای زیر زمین است باید کف آن را با بتن پوشش دهید. پایههای چوبی که در زیر ساختمان نصب میشود باید داخل بتن و چند سانتی متر بالاتر از کف کار گذاشته شود. فاصله بین تختهها باید به نحوی رعایت شود که هوا بهراحتی در بین آن تهیه شود و از جمع شدن رطوبت جلوگیری شود. با این کار از رشد قارچها و موریانهها جلوگیری خواهید کرد. * شما میتوانید پس از ساختن اسکلت خاک را با محلولهای شیمیایی مانند کلر دین ضدعفونی کنید. این کار زمانی تأثیر خواهد داشت که عملیات ضد عفونی کردن بعد از ساخته شدن فونداسیون انجام شود. *روش دیگر برای جلوگیری از نفوذ موریانهها اشباع کردن چوب است. اشباع کردن چوبها با استفاده از محلولهای شیمیایی ضد قارچ و ضد حشره یکی از بهترین روشها برای ضد موریانه کردن چوب است *چوبهای اضافه و خاک چوب را بهتر است از اطراف ساختمان دور کنید انبار کردن اینگونه مواد به مدت طولانی در اطراف خانه باعث تشکیل کلونیهای بزرگ موریانه خواهد شد.
سوسکهای چوبخوار
سوسکهای چوب خوار هم به چوبهای تازه قطع شده و هم به چوبهای خشک سوزنی برگان و پهن برگان حمله میکند. سوسکهای شاخ دراز و سوسکهای آمبروزیا Ambrosia از جمله حشراتی هستند که علاقه شدید به چوب دارند. سوسکهای آمبروزیا معمولاً چوب را سوراخ سوراخ میکنند و این سوراخها مکان مناسبی برای رشد قارچ است این حشرات را ((حشرات چوبهای تازه)) نیز مینامند. یکی از روشهای مبارزه با این سوسک سمپاشی گرده بینههای تازه قطع شده برای جلوگیری از حمله قارچها و حشرات است. زمانی که گردهبینهها کمی خشک شدند شرایط برای تغذیه حشراتی مانند لیکتوس ها و بوسترکیدها مناسب میشود. این حشرات درون آوندهای درشت پهن برگان تخم ریزی میکنند. لارو این حشرات دالانهایی به قطر یک و نیم تا دو میلی متر ایجاد میکنند و بافاصلههای مشخص دالان را با پودر نرم چوب پر میکند. شفیره این سوسکها در پایان تابستان به حشره کامل تبدیل میشود از چوب خارج میگردد.
سوسکهای معمولی مبلمان یا آنوبیوم
سوسکهای آنوبیوم معمولاً در مبلمان پلههای چوبی و دیگر لوازم تزئینی چوبی و در شرایط آب و هوایی سرد و مرطوب زندگی میکنند. سوسک ماده بر روی سطح ناصاف و ناهموار چوب ۴۰ تخم میگذارد و تخمها بعد از ۵ هفته تبدیل به لارو میشوند. لاروها ۳ تا ۵ سال در درون چوب زندگی میکنند و پس از گذشت این زمان در نزدیکی سطح چوب به شفیره تبدیل میگردند. شفیرهها هم بعد از ۶ تا ۸ هفته به حشره کامل تبدیل میشود و با ایجاد سوراخ بر روی سطح چوب از آن خارج میگردند. این سوسک بیشتر بومی مناطق گشور های حاشیه دریای مازندران است.
سوسکهای پودر کننده چوب
این سوسک معمولاً در مناطق گرمسیر به بیرون چوب حمله میکنند و با توجه به ارزش غذایی چوب و نوع آب و هوا آن از چند ماه تا دو سال زنده میماند. این سوسکهای چوب خوار معمولاً فقط به چوب پهن برگان حملهور میشوند. این سوسکها فقط یک سال زنده هستند و سوسک ماده در درون آوندهای چوب حدود ۵ تخم میگذارد و لاروها پس از سه هفته از تخم خارج میشوند. آنها معمولاً بین ۱۰ تا ۱۱ ماه زنده میماند و فقط از نشاسته چوب تغذیه میکنند و با سلولز کاری ندارند. مرحله شفیرگی این سوسکها ۲ تا ۴ هفته زمان میبرد و سوسک کامل از اواخر اردیبهشت تا مهر ماه از چوب خارج میشود.